محمد محمودهاشمی - روزنامه اطلاعات: از زمانی که پای نفت به تاریخ سیاسی - اجتماعی ایران باز شد و ویلیام ناکس دارسی انگلیسی در ابتدای قرن بیستم امتیاز استخراج نفت را در زمان سلطنت مظفرالدین شاه قاجار به دست آورد تاکنون ایران درگیر کشمکش با قدرت‌‍‌های جهانی بر سر حفظ منافع خود در زمینه استخراج و فروش نفت و محصولات نفتی بوده است.

چند سالی بیشتر طول نکشید که حفاری شرکت انگلیسی در مسجد سلیمان به ثمر نشست و استخراج نفت آغاز شد. بلافاصله پالایشگاه آبادان ساخته شد و مقارن با جنگ جهانی اول انگلستان توانست محصولات نفتی ایران را راهی بازار کند. از آن مهمتر استفاده از سوخت نفتی حاصل از نفت ایران در ناوگان نیروی دریایی بریتانیا بود که سبب برتری نیروی دریایی این کشور نسبت به آلمان شد. تا قبل از اکتشاف نفت در ایران کشتی‌های جنگی بریتانیا از سوخت ذغال سنگ استفاده می‌کردند. اما با استفاده از سوخت حاصل از پالایشگاه آبادان،کشتی‌های جنگی بریتانیا در نبرد با ناوگان دریایی آلمان دست برتر را پیدا کردند و نفت ایران باعث پیروزی بریتانیا در دریا شد.

اما ایران از سود فروش نفت بهره‌ای نمی‌برد. چندین سال گذشت و ایران با وجود شکایت‌های متعدد حتی نتوانست طلب خود را بابت سود اندک فروش نفت از شرکت نفت ایران و انگلیس وصول کند. سرانجام انقلاب بلشویکی و تحولات جهانی باعث شد تا بریتانیا از ترس افتادن ایران به دست شوروی، حاضر شود این اندک سود را به ایران به صورت شکسته بسته‌ای پرداخت کند تا نیروی نظامی ایران در برابر بلشویک‌ها تقویت شود.

دولت رضاشاه هم که از این پرداخت اندک ناراضی بود و امتیاز دارسی را لغو کرد، با فشار سیاسی بریتانیا و افزایش چند درصدی به سود سالانه ایران به تمدید بلندمدت قرارداد نفت با انگلستان رضایت داد و سالیانی متمادی بر حق بهره‌برداری نفت از سوی شرکت نفت ایران و انگلیس افزود.

سال ۱۳۲۰ فرارسید و سایه شوم جنگ جهانی اول بر ایران سایه افکند. متفقین ایران را اشغال کردند و استقلال ایران لگدمال چکمه متجاوزان خارجی شد. نفت ایران در دست انگلستان بود و شوروی برای نفت شمال دندان تیز کرده بود. در این دوره شرکت نفت ایران و انگلیس با توجه به ضعف دولت ایران در شئونات مختلف سیاسی ایران دخالت می‌کرد و از تأمین منافع ملی ایران در مسأله نفت خبری نبود.

با اینکه جنگ در سال ۱۳۲۴ با پیروزی متفقین تمام شد، اما شرکت نفت بریتانیایی به بهانه سیاست‌های مالی سختگیرانه دولت بریتانیا و افزایش پرداخت مالیات به دولت متبوعش، همان میزان سهم اندک سالانه ایران را کمتر کرد و سود پرداختی به ایران از ۳۰ درصد به ۲۰ درصد کاهش یافت. در حالی که در همین زمان کشورهایی مثل عربستان و ونزوئلا با دریافت ۵۰ درصد سود فروش نفت به شرکت‌های خارجی اجازه استخراج نفت را داده بودند. این گونه بود که با توجه به ضعف سیاسی و نظامی بریتانیا پس از پایان جنگ جهانی دوم، فضا برای حرکت نیروهای ملی و مذهبی برای ملی شدن صنعت نفت آغاز شد و تلاش آنها در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ به ثمر نشست و نفت ایران ملی شد.

اما غرب و به ویژه بریتانیا حاضر نبودند تا این نهضت بزرگ مردم ایران را بپذیرند تا مبادا این نهضت به الگویی برای مردمان سایر کشورهای جهان سوم بدل شود و هژمونی قدرت غرب را در جهان به چالش بکشد.

"آن لمبتون" که سال‌ها رایزن فرهنگی سفارت بریتانیا در ایران بود و در زمینه تاریخ ایران و ایران‌شناسی پژوهش می‌کرد، در نامه‌ای به دولت بریتانیا به آنها تذکر داد که به هیچ وجه با دولت ملی دکتر محمد مصدق کنار نیایند و در جهت سرنگونی او از هر کوششی فروگذار نکنند.

چون دولت ملی ایران در مذاکرات نفت بر سر تأمین منافع ملی کشور تأکید می‌کرد، تمام مذاکرات ایران با بریتانیا بر سر مسأله نفت به بن‌بست می‌رسید. سرانجام قدرت نوظهور دنیا یعنی ایالات متحده امریکا که در ظاهر خود را در این اختلاف بی‌طرف نشان می‌داد از پشت به دولت و ملت ایران خنجر زد و با بریتانیا همدست شد و کودتای ۲۸ مرداد در سال ۱۳۳۲ رقم خورد.

سران نهضت ملی که بر سر منافع ملی ایران در مسأله نفت ایستادگی کردند به زندان و تبعید دچار شدند و دکتر حسین فاطمی به خاطر ایستادگی بر سر منافع ملی در مقام وزارت امور خارجه ایران به جوخه تیرباران سپرده شد.

اکنون سال‌ها از ایام نهضت ملی ایران گذشته است و همچنان ایران برای حفظ منافع ملی خود با فزون‌خواهی قدرت‌های جهانی روبروست. اکنون هم همچنان غرب به سردمداری امریکا به دنبا تسلط بر نفت ایران است. امریکا می‌خواهد همانطور که بر نفت ونزوئلا پنجه انداخت، به بهانه‌های واهی و حمله به کشورمان نفت ایران را هم به دست آورد. بهانه جنگ‌طلبان امریکا، انرژی هسته‌ای یا توان موشکی ایران است و مقصود اصلی آنها سیطره بر نفت ایران.

 اکنون میهن عزیزمان با حملات آمریکا و اسرائیل روبرو شده و هزاران نفر از ملت ایران در پی این تجاوز غیرقانونی به خاک و خون کشیده شده و به شهادت رسیده‌اند. صدها تن از زنان و کودکان این مرز و بوم با سبوعیت متجاوزان شهید شده‌اند و هنوز تصاویر دانش‌آموزان شهید میناب در مقابل چشم تک تک ماست و این آیه شریف قرآن را به ذهن ما متبادر می‌کند:« بِأیِّ ذَنبٍ قُتِلَت».
این جنایت‌ها نسبت به ملت ایران در طی تاریخ معاصر همواره وجود داشته است. این خون‌های پاک بهایی است که ملت مظلوم ایران برای حفظ استقلال و دفاع از منافعش می‌دهد و سرفرازانه در برابر فزون‌خواهی متجاوزان می‌ایستد. این جنگ هم بالأخره با پیروزی ملت ایران به پایان می‌رسد و فزون‌خواهان جنگ‌طلب به آرزوی خود برای سلطه بر نفت ایران نخواهند رسید